Wie leert de stagiaire het vak als AI het dossier leest?
/AI neemt het werk over waaraan beginnende juristen het vak leerden: zoeken, samenvatten, eerste analyses maken, concepten opstellen en stukken controleren. Op het congres Wat AI vraagt van de juridische praktijk, op dinsdag 8 december 2026 in Den Haag, heet dat de opleidingsparadox. Eva Bosma behandelt haar in de keynote en Franka Rolvink Couzy wijdt er de workshop Opleiden en werven in een AI-praktijk aan. Beiden werken bij &samhoud.
In het strafrecht is de paradox goed zichtbaar. In een fraudezaak begint het werk van een advocaat-stagiaire meestal met lezen. Processen-verbaal, bankafschriften, verhoren en tapverslagen worden doorgenomen, in een tijdlijn gezet en samengevat voor de patroon. Dat werk is traag, en het is zelden het werk waarvoor iemand voor het strafrecht koos. Het is wel het werk waarin een beginnende jurist leert wat in een dossier van belang is, waar verklaringen elkaar tegenspreken en welke vraag in het verhoor niet is gesteld.
Het leeswerk verdwijnt, het controleren blijft
Een taalmodel levert in korte tijd een samenvatting, een tijdlijn of een overzicht van tegenstrijdigheden waar een stagiaire dagen mee bezig is. Voor de zaak is dat winst, zolang de vertrouwelijkheid van het dossier is geregeld. Voor de beginner blijft over: controleren of de uitvoer klopt met de stukken. Bij het Openbaar Ministerie en in de opsporing gaat het niet anders, want ook daar bereidt wie begint de zaken voor die een ervaren collega afdoet.
Controleren vraagt het oordeel dat nog moet groeien
Een samenvatting van een omvangrijk dossier beoordeel je alleen goed als je weet wat erin had moeten staan. Een ervaren advocaat mist de ontlastende verklaring die het model oversloeg, omdat zij weet waar zulke verklaringen in een dossier plegen te zitten. Een beginner ziet een verzorgd overzicht en heeft geen aanleiding om te twijfelen. Het tegenlezen van AI-uitvoer vraagt dus de ervaring die vroeger met het leeswerk zelf werd opgedaan.
De verantwoordelijkheid verandert intussen niet: wie een stuk indient, staat voor de inhoud. Een praktijk die het voorbereidende werk automatiseert, moet daarom bedenken waar nieuwe medewerkers hun deskundigheid dan opdoen.
Wat je nu kunt regelen
Een paar werkwijzen liggen voor de hand. Laat een stagiaire in het eerste jaar een deel van de dossiers eerst zelf doorwerken en daarna de eigen tijdlijn naast die van het model leggen. De verschillen zijn lesmateriaal, in beide richtingen. Maak het tegenlezen daarnaast een vast onderdeel van de begeleiding, waarbij de patroon bespreekt wat het model miste en waaraan je dat had kunnen zien. Of dit voldoende is, moet in de praktijk blijken.
Er is ook een financiële kant. In betalende zaken werd het leeswerk van een stagiaire gedeclareerd. Opleidingstijd die daarvoor in de plaats komt, betaalt de praktijk zelf. Dat maakt opleiden een onderwerp voor wie de praktijk leidt, en het raakt aan de vraag wie je de komende jaren aanneemt.
Op 8 december: de workshop
In de workshop van Rolvink Couzy analyseren deelnemers aan de hand van een realistische casus verschillende scenario's voor een praktijk die met AI werkt, en onderzoeken zij welke aanpak het best houdbaar is. Je krijgt inzicht in hoe AI de bestaande leerpaden onder druk zet en een eerste beeld van opleidingsprincipes die daarbij passen. Aan bod komen de vaardigheden die belangrijker worden: kritisch denken, oordeelsvorming, cliëntsensitiviteit en het beoordelen van AI-uitvoer. Je gaat naar huis met vragen waarmee je het eigen talent- en opleidingsmodel kunt aanscherpen.
Rolvink Couzy doceert Leadership en Change Management aan de Vrije Universiteit Amsterdam en was eerder redactiechef bij Het Financieele Dagblad. In de andere workshopronde geeft zij een sessie voor leidinggevenden over veranderende rollen en de relatie met de cliënt, zodat je beide kunt volgen. Deelname kost € 599 exclusief btw en levert 6 PO/PE-punten op, waarvan 3 juridisch.
